به ارث از پدر به پسر برسد « 1 » . هم در زمان سامانيان چند دودمان وزارت پيشه وجود داشته‌اند ( جيهانى ، بلعمى ، عتبى ) . گرچه موردى ديده نشده ( لااقل در زمان سامانيان مشاهده نگرديده ) كه پسر بلاواسطه جانشين پدر شود و به وزارت برسد . به اين معنى كه پس از سقوط فلان وزير ، قدرت على الرسم به دست مخالفان وى مىافتاده و فقط پس از گذشت سالها مجددا به اخلاف وى باز مىگرديده . كلمهء مستوفى ، محتملا ، مترادف الفاظ « خازن » « 2 » و « خزينه‌دار » « 3 » بوده . ظاهرا محاسبان ( « حاسب » كه جمع آن « حساب » است « 4 » ) تابع خزانه‌دار بوده‌اند . ديوانى كه خزانه‌دار در رأس آن قرار داشته محتملا با « ديوان خراج » زمان عباسيان قابل تطبيق مىباشد « 5 » . شيوهء تقسيم امور مالى دولت به سه خزانه - شيوه‌اى كه در زمان عمرو بن ليث وجود داشته - در كشور سامانيان « 6 » متداول نگشت . نظام الملك « 7 » غايت مقصود را در وجود دو خزينه مىداند كه در يكى وجوه براى خرج تمركز يابد و ديگرى خزينهء اصل كه وجوه آن دست

--> ( 1 ) - نظام الملك ، چاپ شفر ، متن ، 151 ؛ ترجمه 223 . ( 2 ) - « متون » ، ص 56 ( سمعانى ؛ چاپ مارگوليوس ، ذيل كلمهء « الخازن » . ) ( 3 ) - « متون » ، ص 10 ( گرديزى ) . ( 4 ) - « متون » ، ص 55 ( سمعانى ، چاپ مارگوليوس ، ذيل كلمهء « الحاسب » ) . ( 5 ) - طبرى ، III ، 155 . ( 6 ) - مقدسى ( 300 ، 340 ) سه تا از ثروتمندترين شهرهاى اطراف نيشابور را « خزينه‌هاى » آن مىخواند - يعنى طوس و نسا و ابيورد را ، رجوع شود به : BGA ، IV ، 225 ( حواشى دگوئه [ دخويه ] ) . ( 7 ) - نظام الملك ، چاپ شفر ، متن ، 205 ، ترجمه 300 .